Η κλιματική αλλαγή αποτελεί μια σοβαρή απειλή όχι μόνο για το περιβάλλον, αλλά και για την υγεία του εγκεφάλου, καθώς η άνοδος της θερμοκρασίας, η ατμοσφαιρική ρύπανση και η εξάπλωση νέων λοιμωδών νοσημάτων ενδέχεται να επιδεινώσουν νευρολογικές παθήσεις. Σύμφωνα με τον νευρολόγο Ulf Kallweit, συμπρόεδρο της ομάδας εργασίας για τις περιβαλλοντικές επιδράσεις της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Νευρολογίας, ένας στους τρεις ανθρώπους εμφανίζει κάποια νευρολογική διαταραχή κατά τη διάρκεια της ζωής του, όπως ημικρανίες, άνοια ή νόσο Πάρκινσον, με τα περιβαλλοντικά δεδομένα να αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης νέων περιστατικών.
Η σύνδεση της θερμοκρασίας με τα εγκεφαλικά επεισόδια
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η συσχέτιση της υπερβολικής ζέστης με τα εγκεφαλικά επεισόδια. Ο κ. Kallweit επισημαίνει ότι τα περιστατικά παρουσιάζουν αύξηση όταν ο υδράργυρος ξεπερνά τους 30°C. Σήμερα, τα εγκεφαλικά επεισόδια που σχετίζονται με τη ζέστη αντιπροσωπεύουν περίπου το 1% του συνόλου, ωστόσο εκτιμάται ότι το ποσοστό αυτό θα μπορούσε να ανέλθει στο 5% με 8% μέσα στα επόμενα 20 με 30 χρόνια.
Η επίδραση της θερμότητας στον εγκέφαλο λειτουργεί και έμμεσα μέσω της διατάραξης του ύπνου. Οι λεγόμενες «τροπικές νύχτες», όπου η θερμοκρασία παραμένει πάνω από τους 20°C, εμποδίζουν τη φυσιολογική ψύξη του ανθρώπινου οργανισμού και περιορίζουν τον βαθύ ύπνο. Η παρατεταμένη έλλειψη ποιοτικής ανάπαυσης συνδέεται άμεσα με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης εγκεφαλικού επεισοδίου και άνοιας.
Εξάπλωση λοιμωδών νοσημάτων και περιβαλλοντικοί παράγοντες
Η κλιματική αλλαγή μεταβάλλει τη γεωγραφική εξάπλωση ασθενειών που μεταδίδονται από φορείς, όπως τα κουνούπια και οι κρότωνες (τσιμπούρια). Στις επιπτώσεις αυτές περιλαμβάνεται η μπορελίωση του Lyme, η οποία μπορεί να προκαλέσει νευρολογικές επιπλοκές, ενώ υπάρχει προειδοποίηση για το ενδεχόμενο εμφάνισης της ελονοσίας στη νότια Ευρώπη κατά τα επόμενα έτη.
Οι κίνδυνοι αυτοί δεν κατανέμονται ομοιόμορφα, καθώς τα παιδιά, οι έγκυες γυναίκες, οι ηλικιωμένοι και τα άτομα με προϋπάρχοντα προβλήματα υγείας είναι πιο εκτεθειμένα. Η κατάσταση επιδεινώνεται στις οικονομικά ασθενέστερες περιοχές, όπου η πρόσβαση σε κλιματισμό, σε κατάλληλες συνθήκες κατοικίας και σε χώρους πρασίνου είναι περιορισμένη.
Η σημασία του πρασίνου και ο αναγκαίος σχεδιασμός
Η επαφή με τη φύση αναδεικνύεται σε προστατευτικό παράγοντα για την υγεία. Με βάση έρευνες, η παραμονή σε δασικό περιβάλλον για μία ώρα την εβδομάδα συνδέεται με μείωση του κινδύνου εγκεφαλικού κατά 3% και άνοιας κατά 4%. Ωστόσο, η ατομική προστασία δεν επαρκεί για την αντιμετώπιση του προβλήματος.
Για τον μετριασμό των κινδύνων, ο κ. Kallweit τονίζει την ανάγκη για λήψη συλλογικών μέτρων, όπως ο περιορισμός της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και η ενίσχυση των χώρων πρασίνου εντός των αστικών ιστών. Παράλληλα, κρίνεται απαραίτητη η αναθεώρηση του σχεδιασμού των κτιρίων, ώστε να περιορίζεται η έκθεση των πολιτών στις συνθήκες υπερβολικής ζέστης.