Το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΤΕΕ) έθεσε σε δημόσια διαβούλευση το σχέδιο της νέας Τεχνικής Οδηγίας (ΤΟΤΕΕ) με τίτλο «Κατευθυντήριες Οδηγίες Πρότυπης Διεπιστημονικής Μεθοδολογίας για την Αποκατάσταση Μνημείων και Διατηρητέων Δομημάτων». Η οδηγία αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του εμβληματικού ερευνητικού έργου «Το Εύλογον», μέσω συνεργασίας του ΤΕΕ με τη διεπιστημονική ομάδα του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (ΕΜΠ), υπό την επιστημονική ευθύνη της Α΄ Αντιπροέδρου του ΤΕΕ, Αντωνίας Μοροπούλου.
Μεθοδολογία και αντικείμενο εφαρμογής
Η νέα ΤΟΤΕΕ ενσωματώνει διεθνή τεχνογνωσία που έχει αποκτηθεί από την αποκατάσταση μνημείων παγκόσμιας εμβέλειας. Το κύριο αντικείμενό της αφορά τα ακίνητα μνημεία της πολιτιστικής κληρονομιάς, ενώ η μεθοδολογία της επεκτείνεται δευτερευόντως στα διατηρητέα κτίρια και στις υποδομές του δομημένου περιβάλλοντος. Στην ανάπτυξη της οδηγίας συνέβαλε το Εθνικό Δίκτυο του Έργου, στο οποίο συμμετέχουν πολυτεχνικές σχολές, το ICOMOS, η ΕΛΛΕΤ, επιστημονικοί και εργοληπτικοί σύλλογοι, καθώς και φορείς προστασίας.
Η οδηγία θεσπίζει ένα διεπιστημονικό πρωτόκολλο που καλύπτει έξι στάδια του κύκλου ζωής ενός έργου αποκατάστασης:
- Προκαταρκτική Μελέτη Σκοπιμότητας.
- Τεκμηρίωση, Διαγνωστική Ανάλυση και Αξιολόγηση Υφιστάμενης Κατάστασης.
- Στρατηγική και Πρόταση Αποκατάστασης (Προμελέτη, Οριστική Μελέτη, Μελέτη Εφαρμογής).
- Σύστημα Ελέγχου Ποιότητας (QMS).
- Εκτέλεση και Αποτίμηση Επεμβάσεων.
- Σχέδιο Παρακολούθησης, Συντήρησης και Διαχείρισης Κινδύνων.
Ανθεκτικότητα και τεχνολογίες αιχμής
Η ΤΟΤΕΕ εισάγει την έννοια της «έξυπνης ανθεκτικότητας» ως κεντρική παράμετρο σχεδιασμού, με στόχο την προστασία των μνημείων από την κλιματική αλλαγή και τα ακραία καιρικά φαινόμενα. Προβλέπεται η υποχρεωτική αποτίμηση των περιβαλλοντικών φορτίων και η εκτίμηση επικινδυνότητας μέσω συστημάτων GIS. Παράλληλα, θεσμοθετείται ο «Ζωντανός Ψηφιακός Φάκελος», ο οποίος επιτρέπει τη διαρκή προληπτική συντήρηση του μνημείου μέσω αισθητήρων μετά την ολοκλήρωση των εργασιών.
Για τη διάγνωση φθορών χωρίς την πρόκληση βλαβών, καθιερώνεται η χρήση μη καταστρεπτικών ελέγχων (NDT), όπως υπέρηχοι, υπέρυθρη θερμογραφία, γεωραντάρ και φορητή ψηφιακή μικροσκοπία. Επιπλέον, εισάγεται η χρήση τεχνολογιών Heritage Building Information Modeling (HBIM) για τη δημιουργία ψηφιακών διδύμων (Digital Twins), τα οποία συνδέονται με αισθητήρες Internet of Things για παρακολούθηση σε πραγματικό χρόνο. Η οδηγία προβλέπει επίσης την αξιοποίηση αλγορίθμων τεχνητής νοημοσύνης και την εφαρμογή προδιαγραφών κυβερνοασφάλειας.
Θεσμικό πλαίσιο και συνεργασία ειδικοτήτων
Το κείμενο της οδηγίας εναρμονίζεται με τον Αρχαιολογικό Νόμο (Ν. 4858/2021), τις υπουργικές αποφάσεις του Υπουργείου Πολιτισμού, καθώς και με διεθνή πρότυπα και διακηρύξεις. Η δομοστατική αξιολόγηση για ιστορικές τοιχοποιίες ευθυγραμμίζεται με τον Κανονισμό Επεμβάσεων Τοιχοποιίας (ΚΑΔΕΤ) και τον ΚΑΝ.ΕΠΕ.
Για την εφαρμογή της μεθοδολογίας, ορίζεται η υποχρεωτική συνεργασία σειράς ειδικοτήτων, συμπεριλαμβανομένων αρχιτεκτόνων, πολιτικών μηχανικών, αγρονόμων τοπογράφων, μηχανικών υλικών, γεωλόγων, αρχαιολόγων και συντηρητών αρχαιοτήτων.
Ο Πρόεδρος του ΤΕΕ, Γιώργος Στασινός, επισήμανε ότι η νέα Τεχνική Οδηγία στηρίζει την τυποποίηση μιας μεθοδολογίας που δοκιμάστηκε σε εμβληματικά έργα, όπως αυτό στον Πανάγιο Τάφο. «Η αειφόρος διατήρηση των μνημείων, ιδιαίτερα στην εποχή της κλιματικής κρίσης, είναι κρίσιμη για την κοινωνία και την οικονομία», ανέφερε ο κ. Στασινός, τονίζοντας ότι η μεθοδολογία αυτή μπορεί να λειτουργήσει ως οδηγός ανθεκτικότητας για το σύνολο του δομημένου περιβάλλοντος.