Σημαντικές μειώσεις στις θερμοκρασίες των ελληνικών πόλεων μπορούν να επιτευχθούν μέσω στοχευμένων παρεμβάσεων στον αστικό ιστό, σύμφωνα με τα ευρήματα τριών νέων μελετών του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ). Οι έρευνες, που εκπονήθηκαν στο πλαίσιο ερευνητικού έργου της DIMAND σε συνεργασία με την 1830 lab, εξετάζουν εννέα κατευθύνσεις παρεμβάσεων για την αντιμετώπιση της αστικής υπερθέρμανσης και την ενίσχυση της κλιματικής ανθεκτικότητας.
Επιστημονικές προσομοιώσεις και τοπικές παρεμβάσεις
Οι επιστημονικές προσομοιώσεις αναδεικνύουν συγκεκριμένα οφέλη από τη δημιουργία χώρων πρασίνου και τη χρήση ειδικών υλικών. Στην περιοχή του Αγίου Διονυσίου στον Πειραιά, η δημιουργία πέντε «πάρκων τσέπης» σε γειτονικά σημεία –συμπεριλαμβανομένης της μετατροπής τμήματος σχολικής αυλής σε πράσινο χώρο– εκτιμάται ότι μπορεί να μειώσει τοπικά τη θερμοκρασία έως και 2°C. Παράλληλα, στην πλατεία Ομονοίας, η εφαρμογή ψυχρών υλικών στο οδόστρωμα και στα πεζοδρόμια θα μπορούσε να επιφέρει μείωση της θερμοκρασίας του αέρα από 0,3°C έως 1°C.
Σε γενικότερο επίπεδο, τα αστικά πάρκα εμφανίζουν κατά μέσο όρο θερμοκρασίες αέρα χαμηλότερες κατά 0,9°C κατά τη διάρκεια της ημέρας και 1,2°C κατά τη νύχτα, συγκριτικά με τον υπόλοιπο αστικό ιστό.
Οι τρεις μελέτες του ΕΚΠΑ
Το ερευνητικό έργο επικεντρώνεται σε τρεις άξονες:
- Κλιματικοί Κίνδυνοι στις Ελληνικές Πόλεις: Υπό την καθοδήγηση του καθηγητή Κωνσταντίνου Καρτάλη, η ερευνητική ομάδα του Τομέα Φυσικής Περιβάλλοντος του ΕΚΠΑ αποτύπωσε τους κινδύνους για την Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη και τις Γούρνες Ηρακλείου, με προβλέψεις για το μικροκλίμα έως το 2060 και το 2065.
- Αστική Υπερθέρμανση: Επίσης υπό τον Κωνσταντίνο Καρτάλη, η μελέτη εστιάζει σε εννέα προτάσεις παρεμβάσεων για την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, εξετάζοντας τα οφέλη τους για την υγεία, την οικονομία και την ενέργεια.
- Θερμική Ανθεκτικότητα Κτηρίων στην Αττική: Υπό τον συντονισμό της καθηγήτριας Μαργαρίτας – Νίκης Ασημακοπούλου, η Ομάδα Ερευνών Κτηριακού Περιβάλλοντος κατέγραψε δεδομένα θερμοκρασίας και υγρασίας σε 33 χώρους γραφείων και διαμερίσματα κατά το διάστημα Ιουλίου – Οκτωβρίου 2025, διερευνώντας πώς η παλαιότητα, η ανακαίνιση και ο αερισμός επηρεάζουν τη θερμική συμπεριφορά των κτηρίων.
Οι επιπτώσεις της αστικής θερμικής νησίδας
Η υψηλή πυκνότητα δόμησης, η έλλειψη πρασίνου και η χρήση υλικών που απορροφούν θερμότητα εντείνουν το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας. Οι μελέτες υπογραμμίζουν ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται στη δυσφορία των κατοίκων, αλλά επηρεάζει άμεσα τη δημόσια υγεία, αυξάνει την κατανάλωση ενέργειας για ψύξη και επιβαρύνει την οικονομική δραστηριότητα. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις κοινωνικές ανισότητες, καθώς οι πιο ευάλωτες πληθυσμιακές ομάδες αντιμετωπίζουν δυσανάλογες επιπτώσεις.
Τα ευρήματα καθιστούν σαφές ότι η αντιμετώπιση της κλιματικής πίεσης στις ελληνικές πόλεις απαιτεί συνδυαστικές παρεμβάσεις και στενή συνεργασία μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, ενταγμένες σε έναν ολοκληρωμένο αστικό σχεδιασμό.