Το σχέδιο για τη δημιουργία του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου «Νότιο Αιγαίο 1 – Νότιες Κυκλάδες» κατατέθηκε την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου στο Συμβούλιο της Επικρατείας από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Η πρωτοβουλία αυτή αποτελεί το απαραίτητο βήμα για την έκδοση Προεδρικού Διατάγματος, το οποίο θα θεσπίσει το θεσμικό πλαίσιο προστασίας για 73 νησιωτικά συμπλέγματα και θαλάσσιες εκτάσεις της περιοχής.

Εμβέλεια και περιβαλλοντική σημασία

Το πάρκο εκτείνεται σε θαλάσσια έκταση που υπερβαίνει τα 9.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα και χερσαία έκταση άνω των 250 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Η περιοχή περιλαμβάνει τις χερσαίες ζώνες Natura 2000 των νησιών Μήλος, Κίμωλος, Φολέγανδρος, Σίκινος, Σαντορίνη, Ανάφη, Αμοργός, Ηρακλειά, Σχοινούσα, Κουφονήσι, Κίναρος και Λέβιθα, καθώς και την όμορη θαλάσσια έκταση εντός των χωρικών υδάτων. Συνολικά, με το νέο καθεστώς τίθενται υπό προστασία 8.407,14 τετραγωνικά χιλιόμετρα θαλάσσης, επιπλέον των περιοχών που ήδη προστατεύονται από το δίκτυο Natura 2000.

Η περιοχή θεωρείται κρίσιμος πυρήνας βιοποικιλότητας στη Μεσόγειο. Σύμφωνα με τα στοιχεία, φιλοξενεί το 37,5% του εθνικού πληθυσμού της Μεσογειακής φώκιας, ενώ οι υποθαλάσσιοι οικότοποι, όπως τα λιβάδια ποσειδωνίας και οι κοραλλιογενείς ύφαλοι, αποτελούν σημαντικούς τόπους αναπαραγωγής για κητώδη, ψάρια και ασπόνδυλα. Παράλληλα, η περιοχή αποτελεί βιότοπο για σημαντικά είδη πτηνών, όπως ο Μαυροπετρίτης, ο Μύχος, ο Αρτέμης, ο Αιγαιόγλαρος και ο Θαλασσοκόρακας.

Πλαίσιο προστασίας και χρήσεις γης

Το σχέδιο του Προεδρικού Διατάγματος καθορίζει για πρώτη φορά τις επιτρεπόμενες χρήσεις ανά ζώνη προστασίας, οι οποίες ανέρχονται σε 196. Μεταξύ των βασικών προβλέψεων για τον θαλάσσιο χώρο περιλαμβάνονται:

  • Πλήρης απαγόρευση χρήσης συρόμενων αλιευτικών εργαλείων (μηχανότρατες) που έρχονται σε επαφή με τον πυθμένα, με πρόβλεψη για αποζημίωση των αλιέων.
  • Απαγόρευση της αλιείας σε ακτίνα 0,5 ναυτικού μιλίου από την ακτή κατά το διάστημα 15 Απριλίου έως 31 Μαΐου.
  • Σταδιακός περιορισμός της ανεξέλεγκτης αγκυροβόλησης σε ευαίσθητους οικοτόπους, όπως τα λιβάδια ποσειδωνίας.
  • Ενσωμάτωση πρακτικών από το «Αμοργόραμα» και εφαρμογή αντίστοιχων μέτρων στο Ακρωτήρι της Σαντορίνης.

Δραστηριότητες όπως η παραδοσιακή μικρή παράκτια αλιεία, η κτηνοτροφία και η μελισσοκομία διατηρούνται, ενώ προβλέπεται η συντήρηση και ανάδειξη στοιχείων του πολιτιστικού αποθέματος, όπως ξερολιθιές, αναβαθμίδες και στέρνες. Επιπλέον, εξαιρούνται από κάθε περιορισμό έργα και υποδομές που εξυπηρετούν σκοπούς εθνικής άμυνας.

Στόχοι και δηλώσεις

Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, επισήμανε ότι με τη θεσμοθέτηση του συγκεκριμένου πάρκου, σε συνδυασμό με το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου που πρόκειται να ακολουθήσει, η Ελλάδα αναμένεται να ξεπεράσει τον ευρωπαϊκό στόχο για προστασία του 30% των θαλασσών πριν από το 2030. Σύμφωνα με τον υπουργό, το ποσοστό προστασίας αναμένεται να ανέλθει άνω του 35%, ενισχύοντας τη θέση της χώρας στην προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος.