Στην τελευταία θέση ανάμεσα σε 40 ευρωπαϊκές πόλεις κατατάσσεται η Αθήνα όσον αφορά την ποιότητα του αέρα και τις πολιτικές βιώσιμης μετακίνησης, σύμφωνα με τη νέα συγκριτική αξιολόγηση «Free to Breathe» της οργάνωσης Clean Cities. Η ελληνική πρωτεύουσα συγκέντρωσε 13,8 βαθμούς σε σύνολο 60, λαμβάνοντας τη χαμηλότερη βαθμολογική κατηγορία, F.

Υψηλές συγκεντρώσεις διοξειδίου του αζώτου

Η έρευνα καταδεικνύει ότι η Αθήνα παρουσιάζει τις υψηλότερες συγκεντρώσεις διοξειδίου του αζώτου (NO₂) μεταξύ των πόλεων που εξετάστηκαν, με τη μέση τιμή να φτάνει τα 37,6 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο (μg/m³). Ακολουθούν το Τορίνο με 33,4 μg/m³ και το Βουκουρέστι με 32,2 μg/m³, ενώ στη Στοκχόλμη η αντίστοιχη μέτρηση περιορίζεται στα 10,5 μg/m³. Το ισχύον ετήσιο όριο για το διοξείδιο του αζώτου είναι 40 μg/m³, ωστόσο από το 2030 το όριο αυτό θα μειωθεί στα 20 μg/m³.

Επιπλέον, η Αθήνα σημειώνει τη μικρότερη πρόοδο στην αποκλιμάκωση της ρύπανσης, καθώς η συγκέντρωση NO₂ υποχώρησε μόλις κατά 9,3% κατά την περίοδο που εξέτασε η έρευνα. Ο μέσος όρος μείωσης για τις 40 πόλεις ανέρχεται στο 35,1%, με πόλεις όπως η Κοπεγχάγη, η Στοκχόλμη και η Στουτγάρδη να πλησιάζουν το 50%. Σε ό,τι αφορά τα λεπτά αιωρούμενα σωματίδια (PM₂.₅), η μέση συγκέντρωση στην Αθήνα ανέρχεται σε 13,2 μg/m³, υπερβαίνοντας το νέο ευρωπαϊκό όριο των 10 μg/m³ που θα τεθεί σε ισχύ από το 2030.

Ελλείψεις σε πολιτικές βιώσιμης μετακίνησης

Στον τομέα των πολιτικών για τον περιορισμό των ρυπογόνων οχημάτων και την ενίσχυση εναλλακτικών τρόπων μετακίνησης, η Αθήνα συγκέντρωσε μόλις 1 βαθμό στους 10. Η πόλη δεν διαθέτει ζώνη χαμηλών ή μηδενικών εκπομπών, συγκαταλεγόμενη στις εννέα πόλεις της έρευνας χωρίς τέτοια ρύθμιση. Παράλληλα, καταγράφεται μηδενική επίδοση στις προστατευμένες ποδηλατικές υποδομές, οι οποίες καλύπτουν λιγότερο από το 10% των βασικών οδικών αξόνων, καθώς και στους δρόμους χωρίς αυτοκίνητα γύρω από σχολικές μονάδες. Μοναδική θετική βαθμολογία καταγράφεται στην ηλεκτροκίνηση των λεωφορείων, όπου η πόλη έλαβε έναν βαθμό στους δύο.

Στόχοι και προκλήσεις για το 2030

Η αναθεωρημένη ευρωπαϊκή οδηγία επιβάλλει στα κράτη-μέλη την ενσωμάτωση των νέων απαιτήσεων στην εθνική νομοθεσία έως τις 11 Δεκεμβρίου 2026, με τα νέα όρια ρύπων να εφαρμόζονται από το 2030. Σύμφωνα με την έρευνα, μόνο τρεις από τις 40 πόλεις –η Κοπεγχάγη, η ευρύτερη περιοχή της Στοκχόλμης και η ευρύτερη περιοχή του Ελσίνκι– πληρούν ήδη τα τέσσερα νέα όρια για το NO₂ και τα PM₂.₅.

Η διευθύντρια της εκστρατείας Clean Cities, Barbara Stoll, τόνισε την ανάγκη για ουσιαστικότερες παρεμβάσεις στις μεταφορές, προτείνοντας τη δημιουργία ζωνών χαμηλών εκπομπών, την επέκταση των δικτύων ποδηλάτου, την πλήρη ηλεκτροκίνηση των αστικών λεωφορείων και τη θεσμοθέτηση μόνιμων σχολικών δρόμων. Από την πλευρά του, το ECOCITY επισημαίνει ότι το κυρίαρχο μοντέλο αστικής κινητικότητας στην Ελλάδα δίνει προτεραιότητα στο ιδιωτικό αυτοκίνητο, υπογραμμίζοντας τις αδυναμίες των δημόσιων συγκοινωνιών και την ανεπαρκή υποστήριξη του περπατήματος και της ποδηλασίας ως παράγοντες που επιβαρύνουν την ατμόσφαιρα και τη δημόσια υγεία.