Σημαντική μείωση κατά 73% στο μέσο μέγεθος των πληθυσμών της άγριας ζωής παγκοσμίως καταγράφει η έκθεση «Ζωντανός Πλανήτης 2026» του WWF, η οποία εκπονήθηκε σε συνεργασία με τη Ζωολογική Εταιρεία του Λονδίνου. Η 16η έκδοση της έρευνας, η οποία βασίζεται στην παρακολούθηση 35.803 πληθυσμών από 5.790 είδη για το διάστημα από το 1970 έως το 2022, αναδεικνύει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα οικοσυστήματα, αλλά και τις προοπτικές ανάκαμψης μέσω στοχευμένων πολιτικών.
Εντοπισμός των απωλειών ανά οικοσύστημα
Η υποβάθμιση της βιοποικιλότητας εμφανίζει διαφορετική ένταση ανάλογα με το είδος του οικοσυστήματος. Η μεγαλύτερη υποχώρηση των πληθυσμών εντοπίζεται στα οικοσυστήματα γλυκού νερού, όπου η μείωση αγγίζει το 85%. Ακολουθούν τα χερσαία οικοσυστήματα με 69% και τα θαλάσσια με 59%. Ως βασικές αιτίες για την κατάσταση αυτή αναφέρονται η καταστροφή και η αλλοίωση των φυσικών οικοτόπων, η υπερεκμετάλλευση των φυσικών πόρων, η κλιματική αλλαγή, η ρύπανση και η εξάπλωση ξενικών ειδών.
Παραδείγματα ανάκαμψης και θετικά σημάδια
Παρά τη γενικότερη πτωτική τάση, η έκθεση υπογραμμίζει ότι οι μισοί από τους πληθυσμούς που παρακολουθούνται παραμένουν σταθεροί ή παρουσιάζουν αυξητική πορεία. Μεταξύ των επιτυχημένων παραδειγμάτων είναι οι τίγρεις, ο παγκόσμιος πληθυσμός των οποίων αυξήθηκε κατά περίπου 70% μεταξύ 2010 και 2025. Αντίστοιχη ανάκαμψη παρατηρείται στους πληθυσμούς του ερυθρού τόνου στον Ατλαντικό και τον Ειρηνικό, καθώς και στους ελέφαντες σε περιοχές της νότιας Αφρικής. Επιπλέον, το 2025 η πράσινη θαλάσσια χελώνα χαρακτηρίστηκε είδος «Χαμηλού Κινδύνου», έπειτα από πέντε δεκαετίες συστηματικών δράσεων προστασίας.
Αντίστοιχα θετικά αποτελέσματα καταγράφονται και στην Ελλάδα. Σημαντικές περιοχές ωοτοκίας της θαλάσσιας χελώνας Caretta caretta, όπως ο Κυπαρισσιακός Κόλπος και ο Κόλπος του Λαγανά στη Ζάκυνθο, παρουσιάζουν σταθερή αύξηση στον αριθμό των φωλιών. Παράλληλα, η ανάκαμψη του ερυθρού τόνου στη Μεσόγειο αποδίδεται στην εφαρμογή πιο αποτελεσματικών κανόνων διαχείρισης της αλιείας.
Προϋποθέσεις για την αντιστροφή της πορείας
Η Παναγιώτα Μαραγκού, επικεφαλής προγραμμάτων προστασίας περιβάλλοντος του WWF Ελλάς, επισημαίνει ότι η ανάκαμψη εμβληματικών ειδών αποδεικνύει πως η αλλαγή είναι εφικτή μέσω μακροχρόνιων και συλλογικών παρεμβάσεων. Για την ουσιαστική αντιστροφή της απώλειας βιοποικιλότητας, το WWF προτείνει τον μετασχηματισμό τριών κρίσιμων συστημάτων:
- Του αγροδιατροφικού συστήματος, μέσω της υιοθέτησης βιώσιμων πρακτικών παραγωγής τροφίμων.
- Του ενεργειακού συστήματος, με την επιτάχυνση της ανάπτυξης καθαρών μορφών ενέργειας.
- Του χρηματοπιστωτικού συστήματος, με τον περιορισμό της χρηματοδότησης δραστηριοτήτων που πλήττουν τη φύση.
Η παγκόσμια προσπάθεια για την προστασία της βιοποικιλότητας έως το 2030 αναμένεται να ενισχυθεί από τις επερχόμενες διασκέψεις COP17 και COP31, οι οποίες θεωρούνται κρίσιμες για την ενίσχυση της περιβαλλοντικής δράσης σε διεθνές επίπεδο.