Στις τελευταίες θέσεις της ευρωπαϊκής κατάταξης ως προς τον εκτιμώμενο κίνδυνο θνησιμότητας από την ατμοσφαιρική ρύπανση βρίσκονται 14 ελληνικές πόλεις, σύμφωνα με τα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (EEA) για την περίοδο 2024–2025. Οι πόλεις αυτές συγκαταλέγονται στο χειρότερο 30% μεταξύ 761 ευρωπαϊκών αστικών κέντρων, με έξι από αυτές να εντοπίζονται στο χειρότερο 10% και δέκα στο χειρότερο 20% της λίστας.
Οι επιδόσεις των ελληνικών πόλεων
Τα Ιωάννινα καταγράφουν τη δυσμενέστερη επίδοση μεταξύ των ελληνικών πόλεων, καταλαμβάνοντας την 754η θέση σε σύνολο 761 πόλεων. Ακολουθούν η Αθήνα στην 745η θέση, η Θεσσαλονίκη στην 729η και η Λάρισα στην 726η. Στο χειρότερο 10% της κατάταξης περιλαμβάνονται επίσης τα Τρίκαλα (697η θέση) και η Πάτρα (696η θέση), ενώ χαμηλά βρίσκεται και ο Βόλος (654η θέση).
Την ίδια στιγμή, οι υπόλοιπες πόλεις που περιλαμβάνονται στην αξιολόγηση είναι τα Χανιά, που σημειώνουν την καλύτερη επίδοση της λίστας καταλαμβάνοντας την 540ή θέση, οι Σέρρες, το Ηράκλειο, η Ξάνθη, η Καβάλα, η Κατερίνη και η Καλαμάτα. Η γεωγραφική διασπορά των δεδομένων υποδεικνύει ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση δεν περιορίζεται μόνο στα δύο μεγαλύτερα αστικά κέντρα της χώρας.
Οι παράγοντες επιβάρυνσης
Η κατάταξη του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος βασίζεται στον συνδυασμένο εκτιμώμενο κίνδυνο από τη μακροχρόνια έκθεση σε τρεις βασικούς ρύπους:
- PM₂.₅: Λεπτά αιωρούμενα σωματίδια που διεισδύουν στους πνεύμονες και συνδέονται με καρδιαγγειακά και αναπνευστικά νοσήματα.
- Διοξείδιο του αζώτου (NO₂): Ρύπος που προέρχεται κυρίως από καύσεις και την οδική κυκλοφορία.
- Όζον (O₃): Σχηματίζεται από χημικές αντιδράσεις στην ατμόσφαιρα και επιβαρύνει το αναπνευστικό σύστημα.
Στις κύριες πηγές της ρύπανσης συγκαταλέγονται η οικιακή θέρμανση, με ιδιαίτερη έμφαση στην καύση ξύλου, καθώς και οι βιομηχανικές εκπομπές. Για την εξαγωγή των αποτελεσμάτων χρησιμοποιήθηκαν μοντελοποιημένα δεδομένα που λαμβάνουν υπόψη την κατανομή του πληθυσμού και αναλύσεις σε κλίμακα 1×1 χιλιομέτρου, γεγονός που επιτρέπει την αποτύπωση διαφοροποιήσεων ακόμη και μεταξύ γειτονιών της ίδιας πόλης.
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο
Τα στοιχεία του EEA για το 2023 αποδίδουν περίπου 182.000 πρόωρους θανάτους στην Ευρωπαϊκή Ένωση στην έκθεση σε PM₂.₅, 34.000 στο διοξείδιο του αζώτου και 63.000 στο όζον. Οι εκτιμήσεις αυτές αφορούν κάθε ρύπο ξεχωριστά, καθώς οι επιπτώσεις τους αλληλεπικαλύπτονται. Η έκθεση αναδεικνύει την ανάγκη για περιορισμό των εκπομπών από τις μεταφορές, τη θέρμανση και τη βιομηχανία, καθώς και για τη συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του αέρα μέσω αξιόπιστων και δημόσια διαθέσιμων δεδομένων.