Στο χαμηλότερο επίπεδο από το 1988 υποχώρησε η αποψίλωση του δάσους του Αμαζονίου στη Βραζιλία, σημειώνοντας μείωση της τάξεως του 41,8% μέσα σε ένα έτος. Σύμφωνα με τα επίσημα δορυφορικά στοιχεία της κυβέρνησης, από τον Αύγουστο του 2025 έως τον Ιούλιο του 2026 χάθηκαν 3.335 τετραγωνικά χιλιόμετρα δάσους, έναντι 5.731 τετραγωνικών χιλιομέτρων την προηγούμενη αντίστοιχη περίοδο. Πρόκειται για το σημαντικότερο ποσοστό περιορισμού της αποψίλωσης από την έναρξη των σχετικών καταγραφών.
Οι πολιτικές προστασίας και η σημασία του PPCDAm
Η κυβέρνηση αποδίδει τη μείωση της αποψίλωσης κατά 71% από το 2023 στις πολιτικές προστασίας που επανέφερε ο πρόεδρος Luiz Inácio Lula da Silva. Η στρατηγική αυτή ήρθε ως απάντηση στην περίοδο της προεδρίας του Jair Bolsonaro (2019–2022), κατά την οποία η αποψίλωση είχε αυξηθεί κατά περίπου 60% και καταστράφηκαν περισσότερα από 45.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα δάσους.
Κεντρικό ρόλο στην προσπάθεια αυτή διαδραμάτισε η επανενεργοποίηση του Σχεδίου Δράσης για την Πρόληψη και τον Έλεγχο της Αποψίλωσης στον Αμαζόνιο (PPCDAm). Το σχέδιο, το οποίο είχε ανασταλεί επί προεδρίας Bolsonaro, περιλαμβάνει:
- Ενίσχυση της επιτήρησης και των ελέγχων, με χρήση δορυφορικών δεδομένων.
- Επαναφορά κυρώσεων για την παράνομη αποψίλωση.
- Πρόταση αποκλεισμού ακινήτων που εμπλέκονται σε παράνομη αποψίλωση από την τραπεζική χρηματοδότηση.
- Χρηματοδότηση δράσεων κατά του περιβαλλοντικού εγκλήματος και επιδοτούμενα δάνεια για βιώσιμες επιχειρηματικές δραστηριότητες.
Ο Márcio Astrini, εκτελεστικός γραμματέας του Παρατηρητηρίου για το Κλίμα, υποστήριξε ότι τα αποτελέσματα καταδεικνύουν τη δυνατότητα συνύπαρξης της περιβαλλοντικής προστασίας με την οικονομική ανάπτυξη, αναφέροντας ότι η αγροτική παραγωγή και οι εξαγωγές της χώρας καταγράφουν ρεκόρ.
Κλιμάκωση των πυρκαγιών και περιβαλλοντική υποβάθμιση
Παρά την πρόοδο στον περιορισμό της αποψίλωσης, το 40% του Αμαζονίου αντιμετωπίζει υποβάθμιση λόγω πυρκαγιών, υλοτομίας και ξηρασίας. Από τις 4 Οκτωβρίου, οι δασικές πυρκαγιές έχουν τριπλασιαστεί, προκαλώντας έντονη ανησυχία στις αρχές. Ο υπουργός Περιβάλλοντος, João Paulo Capobianco, δήλωσε ότι κατά τις εναέριες επιθεωρήσεις εντοπίστηκαν εστίες φωτιάς σε γεωμετρικούς σχηματισμούς εντός προστατευόμενων περιοχών, γεγονός που ενισχύει τις υποψίες για εσκεμμένους εμπρησμούς. Οι αρχές διερευνούν το ενδεχόμενο οι πυρκαγιές αυτές να προκλήθηκαν για πολιτικούς λόγους.
Επιπλέον, επιστήμονες της NASA προειδοποιούν ότι οι δορυφορικές καταγραφές ενδέχεται να υποεκτιμούν την έκταση του προβλήματος, καθώς σε ανάλυση στην περιοχή Santarém εντοπίστηκαν 40% περισσότερες εστίες από όσες κατέγραφαν τα τυπικά δεδομένα. Η κατάσταση επιδεινώνεται από τον καπνό, ο οποίος έχει επηρεάσει την πόλη Manaus, οδηγώντας σε αναστολή λειτουργίας σχολείων και χρήση προστατευτικών μασκών από τους κατοίκους. Παράλληλα, το φαινόμενο Ελ Νίνιο αναμένεται να εντείνει τις υψηλές θερμοκρασίες και την ξηρασία κατά το 2026 και το 2027.
Εκλογική αβεβαιότητα για το μέλλον του δάσους
Το μέλλον της περιβαλλοντικής πολιτικής στη Βραζιλία παραμένει στο επίκεντρο του δεύτερου γύρου των προεδρικών εκλογών της 25ης Οκτωβρίου, όπου αναμετρώνται ο πρόεδρος Lula da Silva και ο γερουσιαστής Flávio Bolsonaro. Οι δύο υποψήφιοι έχουν θέσει διαφορετικούς στόχους: ο Bolsonaro έχει δεσμευτεί για τον τερματισμό της παράνομης αποψίλωσης έως το 2029, ενώ ο Lula στοχεύει στη μηδενική καθαρή αποψίλωση έως το 2030.
Η πρώην υπουργός Περιβάλλοντος Marina Silva χαρακτήρισε τη μείωση της αποψίλωσης «ιστορικό επίτευγμα», εκφράζοντας ωστόσο ανησυχία για πιθανή ανατροπή της πολιτικής. Αντίστοιχα, η Cristiane Mazzetti της Greenpeace Βραζιλίας προειδοποίησε ότι οι υφιστάμενες δράσεις ενδέχεται να αποδυναμωθούν ανάλογα με το εκλογικό αποτέλεσμα και τη σύνθεση του νέου Κογκρέσου.