Η μεγάλη πυρκαγιά που έπληξε τη Βορειοανατολική Αττική και την Πεντέλη στις 11 Αυγούστου 2024 άφησε πίσω της ένα σύνθετο οικολογικό αποτύπωμα. Παρά την ένταση των καταστροφών, διεπιστημονική ομάδα του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), σε συνεργασία με το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, διαπίστωσε ότι η περιοχή διατηρεί σημαντικά επίπεδα βιοποικιλότητας, επιδεικνύοντας ανθεκτικότητα παρά τα επαναλαμβανόμενα πυρικά επεισόδια.

Τα ευρήματα της επιστημονικής έρευνας

Κατά τη διάρκεια διετούς έρευνας στο πεδίο, οι επιστήμονες κατέγραψαν συνολικά 506 είδη φυτών και ζώων. Σύμφωνα με τον Παναγιώτη Παφίλη, καθηγητή Ζωικής Ποικιλότητας του Τμήματος Βιολογίας του ΕΚΠΑ, ο αριθμός αυτός θεωρείται ιδιαίτερα υψηλός, δεδομένου ότι η περιοχή έχει υποστεί πολλαπλές πυρκαγιές στο παρελθόν. Συγκεκριμένα, η καταγραφή περιλαμβάνει 253 φυτικά είδη, 178 είδη ασπόνδυλων, 42 είδη πτηνών, 19 είδη ερπετών, 10 είδη θηλαστικών και 4 είδη αμφιβίων.

Η έρευνα ανέδειξε διαφοροποιήσεις στην παρουσία της πανίδας. Είδη όπως το αηδόνι, το ψευταηδόνι και ο σπάνιος αιγαιοτσιροβάκος δεν εντοπίστηκαν στις περιοχές όπου συναντώνταν προηγουμένως, γεγονός που αποδίδεται στην καταστροφή των ενδιαιτημάτων τους, όπως οι ρεματιές κοντά στη Ραπεντώσα και τα Μελίσσια. Αντίθετα, παρατηρήθηκε η παρουσία νέων ειδών, όπως μια παρασιτική σφήκα που περιγράφηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα, ενώ περιοχές άρχισαν να εποικίζονται από αγριογούρουνα και τσακάλια.

Δορυφορική αποτύπωση και γεωλογικά δεδομένα

Η δορυφορική ανάλυση, την οποία παρουσίασε ο Εμμανουήλ Βασιλάκης, καθηγητής Τηλεανίχνευσης και Μορφοτεκτονικής του Τμήματος Γεωλογίας του ΕΚΠΑ, έδειξε ότι η συνολική καμένη έκταση ανήλθε σε 91,33 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Από αυτά, τα 78,5 τ.χλμ. αποτελούν ενιαία συμπαγή έκταση, ενώ 12,83 τ.χλμ. είναι διάσπαρτα. Από τη συνολική επιφάνεια, το 65,3% αφορούσε θαμνώδη βλάστηση, ενώ το δάσος κάλυπτε μόλις το 0,4%, καθώς η περιοχή δεν είχε προλάβει να ανακάμψει από προηγούμενες φωτιές.

Οι ερευνητές εντόπισαν επίσης άκαυτες νησίδες συνολικής έκτασης 6,74 τ.χλμ., οι οποίες κρίνονται καθοριστικές για τη φυσική αναγέννηση. Ωστόσο, το γεωλογικό υπόβαθρο αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα σε ορισμένα σημεία, καθώς το 50% της περιοχής αποτελείται από σκληρά πετρώματα, όπως μάρμαρα και ασβεστόλιθοι, που δυσχεραίνουν τη δημιουργία εδαφικού μανδύα για τη ρίζωση νέων δέντρων.

Ο κίνδυνος από τις επαναλαμβανόμενες πυρκαγιές

Το κεντρικό ζήτημα που θέτουν οι επιστήμονες είναι η συχνότητα των πυρκαγιών, η οποία δεν επιτρέπει στα οικοσυστήματα να ολοκληρώσουν τον κύκλο της φυσικής αναγέννησης. Η Μαργαρίτα Αριανούτσου, ομότιμη καθηγήτρια Οικολογίας του Τμήματος Βιολογίας του ΕΚΠΑ, επισήμανε ότι η χαλέπιος πεύκη, αν και αποτελεί βασικό δασικό είδος, απαιτεί 16 έως 20 έτη για να δημιουργήσει επαρκές αναπαραγωγικό απόθεμα. Όταν το διάστημα μεταξύ δύο πυρκαγιών είναι μικρότερο από αυτόν τον κύκλο, η πιθανότητα φυσικής αναγέννησης μειώνεται δραματικά, θέτοντας σε κίνδυνο τη μακροπρόθεσμη επιβίωση του δάσους.