Το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) με τις αποφάσεις 1177 και 1281/2026 καθορίζει νέο πλαίσιο ευθύνης για το Δημόσιο και τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ) σχετικά με τις ζημιές που προκαλούνται σε ακίνητα χτισμένα εντός ρεμάτων. Οι δικαστικές αυτές αποφάσεις ανοίγουν τον δρόμο για την καταβολή αποζημιώσεων σε ιδιώτες, οι οποίοι υπέστησαν οικονομικές απώλειες εξαιτίας πολεοδομικών πράξεων σε περιοχές όπου δεν είχε υπάρξει οριστική οριοθέτηση των υδατορεμάτων.

Η νομική βάση των αποζημιώσεων

Η κρίση του ανώτατου ακυρωτικού δικαστηρίου αφορά περιπτώσεις όπου η διοίκηση επέτρεψε την ανοικοδόμηση ή τη χωροθέτηση κτιρίων σε περιοχές που, αν και δεν είχαν οριοθετηθεί επίσημα, εμφάνιζαν τα χαρακτηριστικά ρεμάτων. Σύμφωνα με το σκεπτικό των αποφάσεων, η παράλειψη της πολιτείας να προχωρήσει στον έγκαιρο καθορισμό των ορίων των ρεμάτων, σε συνδυασμό με την έκδοση πολεοδομικών αδειών ή άλλων σχετικών πράξεων, δημιουργεί ευθύνη για την αποκατάσταση της ζημίας που προκλήθηκε στους ιδιοκτήτες.

Το ΣτΕ αναγνωρίζει ότι οι ιδιώτες που προχώρησαν σε ανέγερση κτισμάτων βασιζόμενοι σε επίσημες πράξεις της διοίκησης, δεν δύναται να φέρουν αποκλειστικά το βάρος των συνεπειών από φυσικά φαινόμενα ή πλημμύρες, εφόσον η ίδια η διοίκηση είχε παραλείψει να θωρακίσει πολεοδομικά τις συγκεκριμένες ζώνες. Η απουσία οριστικής οριοθέτησης λειτούργησε ως καθοριστικός παράγοντας για την έκδοση αδειών που αποδείχθηκαν προβληματικές, με αποτέλεσμα οι ιδιοκτήτες να βρεθούν εκτεθειμένοι σε κινδύνους για τους οποίους δεν είχαν λάβει την απαιτούμενη προειδοποίηση ή προστασία.

Ευθύνες Δημοσίου και ΟΤΑ

Η απόφαση διασαφηνίζει ότι η υποχρέωση αποζημίωσης δεν βαρύνει μόνο το κεντρικό κράτος, αλλά επεκτείνεται και στους ΟΤΑ, ανάλογα με την αρμοδιότητα που είχε ο κάθε φορέας κατά τον χρόνο έκδοσης των επίμαχων πολεοδομικών πράξεων. Οι δήμοι και οι περιφέρειες, ως φορείς που εμπλέκονται στη διαχείριση της τοπικής πολεοδομικής ανάπτυξης και της αντιπλημμυρικής προστασίας, καλούνται πλέον να αντιμετωπίσουν τις οικονομικές συνέπειες που προκύπτουν από την πλημμελή άσκηση των καθηκόντων τους.

Η εξέλιξη αυτή αναμένεται να επηρεάσει σημαντικά τη διαδικασία διαχείρισης των παραρεμάτιων περιοχών. Οι φορείς της τοπικής αυτοδιοίκησης θα πρέπει να εντείνουν τους ελέγχους και να επιταχύνουν τις διαδικασίες οριοθέτησης των υδατορεμάτων, προκειμένου να αποφευχθούν μελλοντικές αξιώσεις αποζημιώσεων. Η δικαστική αυτή παρέμβαση υπογραμμίζει την ανάγκη για αυστηρή τήρηση της νομοθεσίας περί προστασίας των ρεμάτων πριν από οποιαδήποτε νέα πολεοδομική παρέμβαση.

Επιπτώσεις για τους ιδιώτες

Για τους ιδιοκτήτες ακινήτων που έχουν πληγεί από ζημιές σε μη οριοθετημένα ρέματα, οι αποφάσεις 1177 και 1281/2026 αποτελούν ένα ισχυρό νομικό εργαλείο. Η δυνατότητα διεκδίκησης αποζημίωσης για περιουσίες που επλήγησαν λόγω ελλιπούς πολεοδομικού σχεδιασμού καθίσταται πλέον πιο σαφής. Ωστόσο, η ικανοποίηση των αιτημάτων θα εξετάζεται κατά περίπτωση, με βάση τα πραγματικά περιστατικά της κάθε υπόθεσης, τη φύση της πολεοδομικής πράξης που είχε εκδοθεί και το μέγεθος της ζημίας που έχει επέλθει.

Η νομολογία αυτή αναμένεται να αποτελέσει σημείο αναφοράς για παρόμοιες δικαστικές διαμάχες στο μέλλον, αναγκάζοντας τη διοίκηση να αναλάβει τις ευθύνες της για τις πράξεις ή παραλείψεις που αφορούν τη δόμηση σε ευάλωτες περιοχές. Η προστασία των ρεμάτων και η ασφάλεια των κτισμάτων που βρίσκονται πλησίον αυτών τίθενται πλέον σε ένα νέο επίπεδο νομικής εποπτείας, όπου η κρατική ευθύνη συνδέεται άμεσα με την αποκατάσταση των ιδιωτών.