Το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) εξέδωσε δύο σημαντικές αποφάσεις, τις υπ’ αριθμόν 1177 και 1281/2026, οι οποίες καθορίζουν το πλαίσιο ευθύνης του Δημοσίου και των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ) σχετικά με την αποκατάσταση ζημιών σε ακίνητα που έχουν ανεγερθεί σε περιοχές ρεμάτων. Οι εν λόγω δικαστικές αποφάσεις αναγνωρίζουν το δικαίωμα ιδιωτών να διεκδικούν αποζημιώσεις για περιουσιακές βλάβες που προκλήθηκαν από πολεοδομικές πράξεις, ακόμη και όταν τα ακίνητα βρίσκονται σε παραρεμάτιες ζώνες που στερούνται οριστικής οριοθέτησης.

Το νομικό σκεπτικό των αποφάσεων

Η κεντρική παραδοχή του ανώτατου ακυρωτικού δικαστηρίου αφορά τις συνέπειες των πολεοδομικών πράξεων που εκδίδονται από τα αρμόδια όργανα της διοίκησης. Σύμφωνα με το σκεπτικό των αποφάσεων 1177 και 1281/2026, το Δημόσιο και οι ΟΤΑ φέρουν την ευθύνη για την πρόκληση ζημιών σε ιδιοκτησίες όταν αυτές επηρεάζονται από την έλλειψη οριοθέτησης ρεμάτων. Το δικαστήριο έκρινε ότι οι ιδιώτες που υπέστησαν ζημίες δεν μπορούν να επωμίζονται το κόστος των αστοχιών στον πολεοδομικό σχεδιασμό ή της απουσίας των απαραίτητων τεχνικών έργων προστασίας.

Το ζήτημα της οριστικής οριοθέτησης των ρεμάτων αποτελεί κρίσιμο σημείο στις αποφάσεις αυτές. Παρά το γεγονός ότι πρόκειται για ακίνητα που βρίσκονται εντός παραρεμάτιων περιοχών, το ΣτΕ υπογραμμίζει πως η διοίκηση έχει την υποχρέωση να διασφαλίζει τη νομιμότητα και την ασφάλεια των πολεοδομικών πράξεων. Εάν οι πράξεις αυτές οδηγούν σε ζημιογόνα αποτελέσματα για τους ιδιοκτήτες, τότε ενεργοποιείται ο μηχανισμός αποζημίωσης, καθώς η ευθύνη μετατοπίζεται από τον ιδιώτη προς τους φορείς που διαχειρίζονται τη διοικητική και πολεοδομική διαδικασία.

Επιπτώσεις για Δημόσιο και ΟΤΑ

Οι αποφάσεις αυτές δημιουργούν ένα νέο προηγούμενο για τις οικονομικές υποχρεώσεις του κράτους και των δήμων. Μέχρι πρότινος, η ανέγερση ακινήτων σε περιοχές που δεν είχαν οριοθετηθεί ως ρέματα αποτελούσε συχνά πεδίο νομικών αντιπαραθέσεων, με τους ιδιοκτήτες να βρίσκονται αντιμέτωποι με το κόστος αποκατάστασης των ζημιών σε περιπτώσεις φυσικών καταστροφών ή πολεοδομικών αποκλίσεων. Με τη νέα νομολογία, οι φορείς της τοπικής αυτοδιοίκησης και το Δημόσιο καλούνται να καταβάλουν αποζημιώσεις, γεγονός που αναμένεται να αυξήσει την πίεση για επιτάχυνση των διαδικασιών οριοθέτησης των ρεμάτων σε ολόκληρη τη χώρα.

Η εξέλιξη αυτή επιβάλλει στους ΟΤΑ και τις υπηρεσίες του Δημοσίου να επανεξετάσουν τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζονται τις πολεοδομικές άδειες και τις πράξεις εφαρμογής σε ζώνες υψηλής επικινδυνότητας. Η υποχρέωση καταβολής αποζημιώσεων λειτουργεί πλέον ως οικονομικός μοχλός που καθιστά επιτακτική την ορθή χαρτογράφηση και οριοθέτηση των υδάτινων ρευμάτων, προκειμένου να αποφευχθούν μελλοντικές δικαστικές διεκδικήσεις που θα επιβαρύνουν τα δημόσια ταμεία.

Η σημασία για τους ιδιοκτήτες

Για τους ιδιώτες, οι αποφάσεις 1177 και 1281/2026 παρέχουν ένα ισχυρό νομικό έρεισμα για την προστασία της περιουσίας τους. Οι πολίτες που έχουν υποστεί οικονομική ζημία από πολεοδομικές πράξεις σε ακίνητα που γειτνιάζουν με ρέματα χωρίς οριστική οριοθέτηση, έχουν πλέον στη διάθεσή τους το νομικό πλαίσιο για να διεκδικήσουν αποζημίωση. Η δικαστική αυτή εξέλιξη αναγνωρίζει ότι η έλλειψη οριστικής οριοθέτησης δεν μπορεί να λειτουργεί εις βάρος του ιδιώτη, όταν η διοίκηση έχει επιτρέψει τη δόμηση ή έχει εκδώσει σχετικές πολεοδομικές πράξεις. Το ΣτΕ ουσιαστικά αποδίδει την ευθύνη εκεί όπου ανήκει, δηλαδή στα όργανα που σχεδιάζουν και εγκρίνουν το πολεοδομικό καθεστώς της χώρας.